بيشتر وبسايتهای ايرانی، حتی مال خودم، از نظر کاربری (Usability) مشکلات بزرگ دارند. سعی میکنم در چند بخش مهمترين اين مشکلات را معرفی کنم و دربارهشان توضيح بدهم.
توجه: اين مقاله به مرور تکميل و تصحيح میشود. چاپ يا نشر آن منوط به اجازه از نويسنده است.
کاربری در طراحی وب، بخش اول
عنوان صفحهها
حسين درخشان
hoder@hoder.com
يکی از مهمترين بخشهای يک صفحهی وب، عنوان آن است. اين عنوان که در بالاترين بخش هر صفحهی مرورگر و در نواری که معمولا رنگ آبی يا تيرهای دارد، نمايش داده میشود، از چند جهت خيلی مهم است. ولی مهمترين آن اين است که تمام جستجوگرهای اينترنتی (مانند گوگل که مشهورترينشان است)، برای فهرست کردن صفحهی مورد نظر، عنوان آن را به عنوان مهمترين مشخصهی آن برمیگزينند.
به همين دليل وبسايتهايی که صفحههايشان عنوانهای متفاوت و در عين حال معنیدار ندارند، همگی با يک اسم در جستجوگر ظاهر میشوند.
برای مثال يافتههای گوگل را به دنبال عبارت «خاتمی» ببينيد و سعی کنيد از روی عنوان هر صفحهای که گوگل پيدا و فهرست کرده، حدس بزنيد که که محتوای آن صفحه بطور مشخص دربارهی چيست.
BBC Persian
'آقای خاتمی ديگر ديرشده است' - عبدالکريم سروش،
برجسته ترين چهره جريان نوانديشی دينی در ...
www.bbc.co.uk/persian/iran/030711_mf-soroush.shtml - 36k - Cached - Similar pages
pyknet - ايران
... پاسخ محمد خاتمی. به دو پيشنهاد ناشيانه. محمد
خاتمی در يك گفتگو كوتاه با خبرنگاران ...
www.peiknet.com/1382/page/12farv/p306sokhan.htm - 16k - Cached - Similar pages
يکشنبه ۴ خرداد ۱۳۸۲ - ۲۵ مه ۲۰۰۳
رضا خاتمی: ... الهه کولايی: آبروی خاتمی با
نتايج عملی اصلاحات پيوند خورده است. ...
asre-nou.net/1382/khordad/4/m-khabar.html - 49k - Cached - Similar pages
iran emrooz (ايران امروز)
... ارزيابی تقی رحمانی از پيام محمد خاتمی به مناسبت
دوم خرداد خاتمی همه چيز گفت و هيچ چيز ...
www.iran-emrooz.de/goftgu/rahmani820306.html - 10k - Cached - Similar pages
همانطور که در بالا میبينيد وبسايتهای بی.بی.سی فارسی، پيک ايران، عصر نو و ايران امروز به دليل اينکه برای صفحههايشان عنوانهای مشخص و معنیدار نگذاشتهاند. درنتيجه تمام يافتههای گوگل در وبسايتهای آنها يک عنوان ثابت دارد.
ولی در مقابل اگر به فهرست پايين دقت کنيد میبينيد که چقدر راحتتر میتوان محتوای اين صفحهها را حدس زد:
«سمفونی خاتمی»
«سمفونی خاتمی». ... مشکل نخست خاتمی عدم تجانس ساختاری
در ترکيب حاميان سياسی وی می باشد. ...
www.geocities.com/dariushsajjadi/ farsimaterial/R.samfony.html - 78k - Cached - Similar pages
E:M | The question is wrong. it must be "Why Khatami should NOT ...
... سوال غلط است چرا بايد خاتمی استعفا بدهد؟
جوابش خيلی ساده است. برای اينکه ...
i.hoder.com/archives/2003/07/030720_007700.shtml - 37k - 17 Aug 2003 - Cached - Similar pages
استعفای خاتمی، بهترين خدمت به مردم ...
استعفای خاتمی، بهترين خدمت به مردم ايران.
گفت و گوی ايمان عليزاده (از بی ...
www.kadivar.com/Htm/Farsi/Interviews/Interview019.htm - 13k - Cached - Similar pages
ميهن:چرا خاتمی استعفا نمی کند؟
... چرا خاتمی استعفا نمی کند؟. ... خاتمی ده درصد رئيس
دفتر علی خامنه ای نيز اختيار ندارد. ...
www.mihan.net/64/mihan-64-52.htm - 13k - Cached - Similar pages
کديور : 'استعفای خاتمی، بهترين خدمت ...
کديور : 'استعفای خاتمی، بهترين خدمت به
مردم ايران'. در ماههای اخير بارها ...
web.peykeiran.com/net_iran/irnewsbody.aspx?ID=5543 - 15k - Cached - Similar pages
پیشنهاد خاتمی به کولین پاول مبنی بر ...
پیشنهاد خاتمی به کولین پاول مبنی بر ادامه مذاکرات
پنهانی میان ایران و آمریکاAXBAR EMROZ. ...
www.mahabad.org/zanyari/xaber/PISHNAHAD.htm - 11k - Cached - Similar pages
آقای خاتمی علت صدور دوازده بيانيه ...
... چيست؟. نويد اخگر. Nawid_Akhgar@hotmail.com. آقای خاتمی!
در ... باشيد. و در مورد شما آقای خاتمی! چون ...
www.trife.com/farsi/tazeh-rside/july/18-7-19m.htm - 101k - Cached - Similar pages
روز هاي سرد شيكاگو: هاشمی و خاتمی : ...
... هاشمی و خاتمی : جنایت و مکافات (اکبر گنجی). خوشونت
و ترور پدیده خواص دوران خاتمی نیست . ...
www.ownlife.net/blog/archives/000056.html - 11k - Cached - Similar pages
- چهنوع عنوانگذاریای از همه بهتر است؟
عنوانها بايد متمايز و معنیدار و کوتاه باشند. متمايز يعنی اينکه عنوان هيچ دو صفحهای در وبسايت کاملا يکی نباشد؛ معنیدار يعنی اينکه از روی عنوان صفحه بتوان حدس زد که محتوای آن دربارهی چيست؛ و کوتاه يعنی اينکه عنوان مدکور با کمترين واژهی ممکن بيشترين مفهوم را برساند.
اما دربارهی وبسايتهای خبری فارسی چند نکتهی ديگر را هم بايد دقت کرد.
۱) زبان: آيا عنوانها بايد فقط فارسی باشند، فقط انگليسی باشند، يا اينکه دوزبانه باشند؟
به نظر من بستگی به مخاطب وبسايت دارد. اگر محتوای وبسايت تنها برای عدهی کمی مخاطب فارسی زبان تنظيم میشود، عنوانهای تمام فارسی مناسب هستند. اما اگر محتوای وبسايت به شکلی است که ممکن است برای افراد غيرفارسیزبان هم ارزش داشته باشد، بهتر است از عنوانهای کاملا انگليسی استفاده کرد.
مثلا من در وب لاگ «سردبير: خودم» برای هر مطلبی، يک خلاصهی انگليسی هم مینويسم که از آن برای عنوان صفحه استفاده میکنم. خوبی اين کار آن است که انگليسیزبانها با اينکه نمیتوانند کل متن فارسی صفحهی مورد نظر را بخوانند، لااقل میتوانند بفهمند که موضوع آن چيست.
عنوانهای دوزبانه به نظر من خوب نيستند. چون بخصوص درمورد خاص ما، يعنی فارسی و انگليسی، چون هر کدام از اين زبانها به يک جهت متفاوت (راست به چپ، و چپ به راست) و با حروف جداگانهای نوشته میشوند، و بيشتر جستجوگرها در نمايش آنها در يک سطر دچار مشکل میشوند. بعضی هم اساسا نمیتوانند عنوانهای فارسی يونيکدی را فهرست کنند، نمايش بدهند يا هر دو.
۲) نمايش: چطور عنوان را بايد ساخت و نمايش داد؟
هر عنوانی بايد از دو بخش تشکيل شود: اسم اصلی وبسایت، و موضوع صفحهی مورد نظر. اسم وبسايت هميشه ثابت است، ولی موضوع صفحه هميشه بايد برای هر صفحهای متفاوت باشد. بنابراين، چند روش برای نشان دادن يک عنوان هست که هر کدام مزايا و معايبی دارند. بخص دربارهی تکتک مزايا و معايب آنها از حوصلهی اين متن و نويسندهاش البته خارج است، ولی بايد بگويم که آخرين روش معرفی شده، از نظر نويسنده بهترين است:
اسم ثابت - موضوع صفحه، مانند:
بهترین وبسايت خبری دنيا - چرا خاتمی استعفا نمیدهد
اسم ثابت : موضوع مادر: تاريخ: موضوع صفحه، مانند:
بهترین وبسايت خبری دنيا: مقاله: مسايل ايران: چرا خاتمی استعفا نمیدهد
موضوع صفحه (اسم ثابت)، مانند:
چرا خاتمی استعفا نمیدهد (بهترین وبسايت خبری دنيا)
مخفف اسم ثابت - موضوع صقحه، مانند:
بوخد - چرا خاتمی استعفا نمیدهد
البته برای اسم بسياری از وبسايتهای فارسی نمیتوان مخفف ساخت، ولی اين کار در انگليسی خيلی خوب جواب میدهد. مانند مثال پايين که در واقع از وبلاگ «سردبير:خودم» يا انگليسیاش "Editor: Myself" انتخاب شده است:
E:M | Why Khatami does not step down
نکتهی مهم در همين باره ان است که سعی کنيد از علامات عجيب و غريب و نامانوس در آغاز، پايان و ميانهی عنوان استفاده نکنيد. بهترين علامتها اينها هستند: (ويرگول)، : (دونقطه)، - (خط تيره)، | (خط عمودی)، () (پرانتز)
برای مطالعهی بيشتر:
- Page Title Labeling : evolt.org, IA/Usability
- Home Page Design Guidelines (Alertbox May 2002)
توجه: اين مقاله به مرور تکميل و تصحيح میشود. چاپ و نشر آن منوط به اجازه از نويسنده است.