سردبير: خودم

 اخلاق پرستارانه

Excerpt: Ethics of care vs. ethic of justice

یک کتاب فلسفه دارم می‌خوانم این روزها که درباره‌ی «اخلاق» است. اینکه ریشه‌‌های نئوریک اخلاق چیست و اینکه ما چیزی را خوب یا بد می‌دانیم از کجا می‌آید.

چیزی که در آن برایم تازه و جالب بود، مفهوم Ethics of care یا با ترجمه‌ی من «اخلاق پرستارانه» است در برابر Ethics of justice یا «اخلاق عدالت‌مدار».

اخلاق پرستارانه (که البته هیچ ربطی به پرستار و بیمارستان و اینها ندارد) راجع به این است که قضاوت اخلاقی در مورد یک عمل بسیار به به شرایط فرد عمل‌کننده و روابط اجتماعی‌اش ربط دارد تا اصول جهانشمولی که «اخلاق عدالت‌مدار» وضع می‌کند.

مثلا اگر عملی مانند دزدیدن یک داروی گران‌قیمت را ازداروخانه برای همسر در حال مرگ‌تان در نظر بگیرید، هرکدام از این اخلاق‌ها یک جور به این مساله نزدیک می‌شود.

اخلاق عدالت‌مدار با دو شاخه‌اش یعنی اخلاق کانتی و اخلاق یوتیلیترین رفتارهایی کاملا متناقض پیشنهاد می‌کنند. اخلاق کانتی که به مقدمات و شرافت انسانی و این چیزها کار دارد می‌گوید که دزدی اصولا در هر شرایطی غلط است، هر چه که می‌خواهد نتیجه‌اش باشد. اخلاق یوتیلترین فقط به نتیجه کار دارد و مثلا می‌گوید اگر این دزدی باعث نجات جان یک نفر می‌شود و در عین حال فرد داروخانه‌دار را به گرفتاری نمی‌اندازد، اشکالی ندارد.

ولی نگاه اخلاق پرستارانه این است که این فرد و همسرش روابط اجتماعی دیگری هم با ساخت‌ها اجتماعی و افراد دیگر دارند. در نتیجه شاید اگر این فرد آن دارو را بدزدد دستگیر شود و به زندان بیفتد و در نتیجه کاملا برخلاف نیتش که کمک به همسرش بوده است اصلا ناتوان از هر جور کمک به او شود و در نتیجه همسرش همان یک نجات‌دهنده را هم از دست بدهد. پس بهتر است این فرد نزد داروخانه‌دار برود و شرایط را برایش شرح بدهد و سعی کند با او به یک راه حال دیگر جز دزدیدن ن داروی گران قیمت بیفتد.

حالا این مثال زیاد مهم نیست. ولی این نگاه اجتماعی به اخلاق خیلی خیلی قضاوت‌های آدم را می‌تواند منعطف کند و مثلا می‌تواند استدلالی قوی برای مخالفت اصوال با اعدام هم باشد که یک بار قبلا نوشتم. ولی در عین حال سوال‌هایی جدی هم درباره‌ی خیلی مسایل که ما فکر می‌کنیم اصول قطعی و جهانشمول اخلاقی هستند ایجاد می‌کند.

هنوز زیاد درباره‌اش نخوانده‌ام، ولی از هرچیز که قطعیت‌های اخلاقی و شناختی آدم‌ها را به چالش بگیرد استقبال می‌کنم.

فعلا با کمی جستجو یک مقاله پیدا کردم که بد نیست نگاهی به آن بیندازید.