شاید بشود گفت که بزرگترین دستاورد فکری عبدالکریم سروش، بجز شاگردان مستقیم و غیرمستقیمی که تحویل امپراطوری سرمایهداری آمریکا و ایالت پنجاه و یکمش، اسراییل، داده است (از محسن سازگارا بگیرید تا آرش نراقی)، این بوده است که گفتمان شریعتی را خنثی کند.
یعنی هرچقدر شریعتی پتانسیلهای سیاسی اسلام را در مقاومت علیه، بقول خودش، «زر و زور و تزویر» بازیافته و برجسته کرد بود و عملا به پایههای فکری جمهوری اسلامی در میان جوانان نخبهی آن زمان مشروعیت بخشیده بود، سروش تمام این پتانسیلهای خلق شده را در عرض حدود ده، دوازده سال تقریبا نابود کرد. انگار که اصلا پروژهی فکری سروش بیاثر کردن گفتمان شریعتی بود. حالا اینکه چگونه بحثش مفصل است و در حد یک مقالهی درست و حسابی دانشگاه است. ولی به نظر من اگر کسی بخواهد تاریخچهی فکری جمهوری اسلامی را بررسی کند جالب خواهد شد که این دو تفکر و روایت، شکلگیری و توسعهشان، افت و خیزهایشان، و جدالهایشان را با هم مقایسه و بررسی کند.
ولی این دلیل نمیشود که سروش را به کل محکوم کرد. مثلا یکی از نمونههای خدمت فکری او به فضای روشنفکری ایران نبرد او با اسنسیالیزم یا گوهرگرایی بوده است که از همان روزهای کیهان فرهنگی میشود رد آن را گرفت. ولی توی «شهروند امروز»هایی که خواهرم تازه برایم فرستاده یک مقالهی خیلی خوب از سروش بود در رد گوهرگرایی و به بهانهی کسانی که با مفهوم روشنفکری دینی مخالفت میکنند.
هرچند که طبق معمول سروش با ناجوانمردی فقط گروهی از بچهمسلمانهای مخالفش را به شلاق گرفته است و هیچ اشارهای به سکولارهای چپ یا راست که اتفاقا حملههایشان به مفهوم روشنفکری دینی خیلی شدیدتر و موثرتر از حملههای بچهمسلمانهاست نکرده است. زبانش هم پر از نیش و کنایههای بچگانهی پیچیده در زرورق آخوندی است که برای کسانی که با قلم او در بحث آشنا هستند چیز تازهای نیست. ولی مقالهاش در توضیح دادن اینکه چرا گوهرگرایی غلط است و چرا در علوم انسانی باید سخت از آن پرهیز کرد، چیزی خوبی است.
اسم مقاله را الان یادم نیست، ولی اگر کسی متنش را برایم پیدا کند حتما همین جا خواهم گذاشت. فعلا که این آقایان پرمدعا و سرمایهپرست شهروند امروز با گدایی تمام (و البته با وجود مجلهای به این پرمحتوایی) تنها یک وبلاگ ناقص و مجانی روی بلاگفا دارند که آن هم احتمالا نتیجهی زحمات شخصی اکبر منتجبی است. واقعا این همه خست مایهی خجالت میلیاردرهایی مثل عطریانفر و رفقایش باید باشد.